“शेती परवडत नाही, मजूर मिळत नाहीत, हमीभाव नाही…” अशा तक्रारी आपण रोज ऐकतो. पण या नकारात्मक वातावरणात काही तरुण असे असतात जे आपल्या कष्टाने आणि स्मार्ट नियोजनाने नवी वाट शोधतात.
नांदेड जिल्ह्यातील उमरी (Umri) तालुक्यातील धानोरावाडी (Dhanorawadi) येथील २७ वर्षीय तरुण शेतकरी दत्ताहरी लक्ष्मणराव सावळे यांनी हे सिद्ध करून दाखवले आहे. त्यांनी केवळ १ एकर जमिनीत, आणि तेही अवघ्या ६ महिन्यांत ९ लाख रुपयांचे विक्रमी उत्पन्न मिळवले आहे. त्यांच्या या यशाचे रहस्य काय? त्यांनी हे कसे साध्य केले? चला सविस्तर जाणून घेऊया.
प्रतिकूल परिस्थितीवर मात (Challenges & Determination)
दत्ताहरी यांच्याकडे एकूण एक हेक्टर जमीन होती. त्यातील १३ गुंठे जमीन उर्ध्व पैनगंगा प्रकल्पाच्या कालव्यासाठी (Canal) अधिग्रहित झाली. उरलेली जमीन फारशी सुपीक नव्हती. तरीही, त्यांनी हार मानली नाही.
“जमीन कमी असली तरी स्वप्न मोठे असावे,” या जिद्दीने त्यांनी वडील लक्ष्मणराव आबाजी सावळे आणि भाऊ सुदाम सावळे यांच्या सोबतीने शेतीत प्रयोग करायचे ठरवले. पारंपरिक पिकांना फाटा देत त्यांनी ‘भाजीपाला’ शेतीचा मार्ग निवडला.
९ लाखांचे गणित: वांगी लागवड आणि नियोजन (Planning Strategy)
दत्ताहरी यांनी मिळवलेले ९ लाखांचे उत्पन्न हे केवळ नशिबाचा भाग नाही, तर ते ‘काटेकोर कृषी नियोजनाचे’ फळ आहे. त्यांनी खालील ५ सूत्रांचा वापर केला:
१. योग्य पिकाची निवड (Crop Selection)
त्यांनी कमी कालावधीत जास्त पैसे देणाऱ्या वांगी (Brinjal) पिकाची निवड केली. वांगी हे असे पीक आहे ज्याला बाजारात बारमाही मागणी असते आणि योग्य दर मिळाल्यास ते शेतकऱ्याला मालामाल करू शकते.
२. आधुनिक वाणांची निवड (Variety Selection)
(सल्ला: दत्ताहरी यांच्या यशात चांगल्या वाणाचा वाटा मोठा आहे. मराठवाड्यात साधारणपणे खालील वाण अधिक उत्पादन देतात)
- फुले अर्जुन (Phule Arjun): हे वाण उच्च उत्पादन आणि कीड प्रतिकारशक्तीसाठी ओळखले जाते.
- पंचगंगा किंवा VNR हायब्रीड: काटेरी आणि चकाकी असलेल्या वांग्यांना बाजारात जास्त दर मिळतो.
- दत्ताहरी यांनी स्थानिक बाजारपेठेचा अभ्यास करून ग्राहकांना आवडणाऱ्या रंगाच्या आणि चवीच्या वाणाची निवड केली.
३. पाण्याचे नियोजन आणि ठिबक सिंचन (Drip Irrigation)
उमरी आणि नांदेड पट्ट्यात पाण्याची कमतरता भासू शकते. त्यामुळे त्यांनी पाटाने पाणी देण्याऐवजी ठिबक सिंचनाचा (Drip Irrigation) वापर केला. यामुळे पाण्यासोबतच विद्राव्य खते (Fertigation) थेट मुळांपर्यंत पोहोचवणे शक्य झाले, ज्यामुळे झाडांची वाढ जोमाने झाली.
४. खत आणि कीड व्यवस्थापन (Fertilizer & Pest Control)
वांगी पिकावर शेंडा अळी आणि फळ पोखरणारी अळी (Shoot and Fruit Borer) यांचा प्रादुर्भाव जास्त होतो.
- दत्ताहरी यांनी एकात्मिक कीड व्यवस्थापन (IPM) पद्धतीचा वापर केला असावा.
- वेळेवर फवारणी आणि खतांच्या डोसमुळे फळांची चकाकी आणि वजन वाढले, ज्याला बाजारात चांगला दर मिळाला.
५. फॅमिली पॉवर (Family Support)
शेतीत मजुरांचा खर्च हा सर्वात मोठा असतो. दत्ताहरी यांनी घरच्या घरीच श्रमविभागणी केली. वडील आणि भाऊ यांनी दिवसरात्र शेतात राबून मजुरीचा मोठा खर्च वाचवला, जो त्यांच्या निव्वळ नफ्यात (Net Profit) जमा झाला.
बाजाराचे गणित आणि आर्थिक यश (Market Economics)
दत्ताहरी यांनी वांग्याची तोडणी अशा वेळी केली जेव्हा बाजारात आवक कमी आणि मागणी जास्त होती.
- जर सरासरी ४० ते ५० रुपये प्रति किलो दर मिळाला आणि एकरी उत्पादन २० ते २५ टन निघाले, तर ९ ते १० लाखांचे उत्पन्न सहज शक्य होते.
- या उत्पन्नातून त्यांनी केवळ घरच चालवले नाही, तर आपल्या दोन भावांच्या उच्च शिक्षणाचा खर्चही उचलला. शेती ही ‘गुंतवणूक’ आहे, हे त्यांनी दाखवून दिले.
तरुण शेतकऱ्यांसाठी दत्ताहरींचा संदेश (Message for Farmers)
“बांधावर उभं राहून शेतीचं गणित सुटत नाही, त्यासाठी मातीत उतरावं लागतं. कष्ट, नियोजन आणि जिद्द असेल तर १० गुंठ्यातही सोनं पिकवता येतं.”
निष्कर्ष (Conclusion)
दत्ताहरी सावळे यांची यशोगाथा हे सिद्ध करते की, शेती तोट्याची नाही, तर नियोजनाची आहे. जर तुम्ही योग्य वाण + ठिबक सिंचन + बाजारपेठेचा अभ्यास या त्रिसूत्रीचा वापर केला, तर तुम्हीही एकरी लाखांचे उत्पन्न मिळवू शकता.
शेतकरी मित्रांनो, तुम्हाला ही यशोगाथा कशी वाटली? कमेंटमध्ये नक्की सांगा आणि आपल्या शेतकरी ग्रुपवर शेअर करा!